Na bazie doświadczeń i fali sukcesów modelowego centrum edukacji na temat łagodzenia i adaptacji do zmian klimatu w mieście zrealizowanego w warszawskim Wawrze, ruszamy z realizacją kolejnej szkoły przyjaznej klimatowi.
W styczniu 2026 r. rozpoczęliśmy realizację trzyletniego projektu, którego celem jest zbudowanie odporności Zespołu Szkół nr 3 w Wołominie na wyzwania związane ze zmianą klimatu i ochroną zasobów wodnych oraz pogłębienie wiedzy uczniów i nauczycieli na temat skutków zmiany klimatu oraz metod adaptacji do nich.
W partnerstwie z Gminą Wołomin stworzymy centrum edukacji, z którego korzystać będą mogły wszystkie osoby mieszkające w Wołominie i inni zainteresowani.
Co zamierzamy osiągnąć?
Społeczność Zespołu Szkół nr 3 w Wołominie (ZS nr 3) boryka się z dotkliwymi skutkami zmiany klimatu. Budynek szkoły podczas nawalnych deszczy ulega cyklicznym podtopieniom, z kolei w okresach wysokich temperatur sale i taras szkolny nadmiernie się nagrzewają, co uniemożliwia prowadzenie lekcji. Dodatkowymi problemami są brak cienia i niska bioróżnorodność w otoczeniu szkoły.
Projekt ma na celu zbudowanie odporności ZS nr 3 w Wołominie na ww. wyzwania związane ze zmianą klimatu i ochronę zasobów wodnych. Będzie to możliwe dzięki realizacji kompleksowego systemu błękitno-zielonej infrastruktury (BZI), który pozwoli zagospodarować wszystkie wody opadowe z dachów budynków ZS nr 3. Dodatkowo nasz cel wesprze wprowadzenie rozwiązań zwiększających bioróżnorodność. Na terenie szkoły powstaną mikrosiedliska i roślinność zacieniająca teren, poprawiające mikroklimat miejsca. Realizacja inwestycji rozwiąże problem podtopień, nagrzewania budynku i niskiej bioróżnorodności.
Dodatkowo przeprowadzimy działania edukacyjne i informacyjne w celu zwiększania wiedzy uczniów i nauczycieli na temat zmiany klimatu, jej skutków oraz efektywnych działań adaptacyjnych. Upowszechnianie rozwiązań opartych na przyrodzie przyczyni się do umiejętności wdrażania rekomendowanych rozwiązań, łatwych do powielania. Co pozwoli na rozpowszechnienie ich stosowania w innych placówkach edukacyjnych i przez mieszkańców całego Wołomina.
Do kogo kierujemy ten projekt?
Przede wszystkim pracować będziemy ze społecznością szkolną Zespołu Szkół nr 3 w Wołominie, w tym uczniami i uczennicami Szkoły Podstawowej nr 1 oraz III Liceum Ogólnokształcącego, gronem pedagogicznym i pozostałymi pracownikami. Na terenie ich szkoły będą realizowane wszystkie główne działania, w tym prace inwestycyjne.
Dodatkowo, działaniami projektu obejmiemy uczniów innych wołomińskich szkół, uczestniczących w gminnym programie Zielonych Klas, którzy wezmą udział w warsztatach pielęgnacyjnych oraz rodziny uczniów ZS nr 3 i innych mieszkańców Wołomina. Do nich skierujemy wszystkie działania ogólnodostępne, jak piknik i ścieżka edukacyjna, broszury i działania informacyjne.
Projekt kierujemy również do nauczycieli i zarządców innych szkół w Wołominie oraz w całej Polsce. Będzie im służyć ścieżka edukacyjna oraz program szkoleniowy, które pozwolą im na rozwój umiejętności prowadzenia edukacji klimatycznej.
Co wydarzy się w ramach projektu?
Przy szkole stworzymy demonstracyjny teren wraz ze ścieżką edukacyjną na temat mitygacji i adaptacji do skutków zmiany klimatu. Wszystkie prace poprowadzimy partycypacyjnie, przy udziale całej społeczności szkolnej, którą przygotujemy do udziału w projekcie.
Teren wokół ZS nr 3 będzie stanowił doskonałą bazę edukacyjną nie tylko dla uczniów szkół wchodzących w skład zespołu, ale również dla uczniów i nauczycieli innych szkół. Dlatego zainteresowani tematyką nauczyciele i zarządcy szkół z całego kraju będą mogli skorzystać z bezpłatnego programu szkoleniowego. Wszystkie działania zakończymy w grudniu 2028 r.
Wprowadzenie społeczności szkolnej ZS nr 3 do udziału w projekcie
Projekt rozpoczęliśmy serią aktywności, których głównym celem było zapoznanie społeczności szkolnej z planowanymi działaniami i wprowadzenie do tematyki projektu – zagadnień związanych z adaptacją do zmiany klimatu, z wykorzystaniem rozwiązań opartych na przyrodzie.
Za nami szkolenie wprowadzające, z udziałem nauczycieli i pracowników Zespołu Szkół nr 3, które odbyło się 23 marca 2026 r. i przygotowało nauczycieli do przeprowadzenia lekcji informacyjnych o projekcie. Podczas zajęć wychowawcy klas zapoznają uczniów z wydarzeniami zaplanowanymi w projekcie, omówią też wyzwania związane ze zmianą klimatu oraz rolę błękitno-zielonej infrastruktury w adaptacji miast do ich negatywnych skutków.
Po szkoleniu dla nauczycieli, z grona pedagogicznego wyłoniliśmy chętnych nauczycieli i uczniów do zespołu szkolnych ambasadorów projektu. Dla ambasadorów zorganizowaliśmy dwugodzinny warsztat, podczas którego ustaliliśmy wspólny plan działania. Zespół szkolnych ambasadorów będzie odpowiedzialny za wsparcie procesu konsultacji, edukacji i promocji projektu wśród społeczności szkolnej, co przełoży się na jej większe zaangażowanie w projekt.
Przeczytaj relację ze spotkania z nauczycielami i warsztatów z ambasadorami
Konsultacje z udziałem całej społeczności ZS nr 3
Uczniowie i nauczyciele wezmą udział w warsztatach projektowania wybranego fragmentu terenu szkoły. Dopracujemy z nimi projekt inwestycyjny (wykonawczy), by nie tylko odpowiadał na potrzeby związane ze zmianą klimatu, ale także jak najlepiej spełniał oczekiwania społeczności szkolnej.
Powstałe w wyniku prac warsztatowych koncepcje, po opracowaniu przez projektanta, poddamy konsultacjom. Umożliwi to zebranie uwag i komentarzy do projektów i uwzględnienie oczekiwań wszystkich użytkowników terenu.
Przygotowanie projektu wykonawczego i realizacja obiektów BZI
Wyniki warsztatów i procesu konsultacji wykorzystamy do przygotowania projektu wykonawczego całej inwestycji. Realizację obiektów BZI poprowadzimy we współpracy z Gminą Wołomin i społecznością szkolną.
Na terenie ZS nr 3 wprowadzimy innowacyjne rozwiązania oparte na przyrodzie, uwzględniające najlepsze praktyki budowania odporności na zmiany klimatu w zakresie zagospodarowania wód deszczowych oraz wzbogacające różnorodność biologiczną terenu. W ten sposób zniwelujemy efekt wyspy ciepła na tarasie szkoły i nagrzewanie się budynku oraz zagospodarujemy całą wodę z jej dachów. Będą to:
- różne rodzaje ogrodów deszczowych,
- niecka retencyjna typu zmiennowilgotna łąka kwietna,
- ławki retencjonujące wodę,
- pojemnik na deszczówkę,
- nawierzchnie przepuszczalne zwiększające retencję terenu,
- zielona ściana,
- zielone pergole zacieniające,
- taras z naturalną nawierzchnią,
- nasadzenia wysokich drzew i bylin przy budynku,
- wielopiętrowe nasadzenia z uwzględnieniem runa, podszytu i drzew,
- zakątek kompostujący, wspierający procesy glebotwórcze,
- mikrosiedliska dla różnych grup organizmów,
- mikrolas stworzony zgodnie z zasadami Miyawakiego.
Rozwiązania te uzupełnimy o elementy małej architektury oraz naturalne elementy zabawowe, zachęcające do spędzania czasu na dworze, wśród przyrody: tunele i szałas z wikliny, ścieżkę sensoryczną, naturalne rzeźby.
Wszystkie obiekty zrealizujemy z uczniami i nauczycielami, na początku roku szkolnego 2027/2028. Uczniowie będą mogli zapoznać się z poszczególnymi etapami budowy obiektów BZI, a także dowiedzieć się jak pielęgnować posadzone rośliny i jak dbać o stworzone obiekty w kolejnych latach.
Ścieżka edukacyjna i broszury instruktażowe
Zgodnie z założeniami projektu teren wokół szkoły ma być wykorzystywany w edukacji klimatycznej również po jego zakończeniu. W tym celu stworzymy ścieżkę edukacyjną, na której najciekawsze obiekty będą opatrzone tabliczkami edukacyjnymi. Na ścieżce znajdą się informacje, czym jest dany obiekt lub strefa, oraz kod QR odsyłający do materiałów online.
Wszyscy jej użytkownicy będą mogli dowiedzieć się, jak funkcjonują i czemu służą poszczególne obiekty oraz uzyskać dokładne wskazówki, jak samodzielnie wdrożyć podobne rozwiązania.
Opracujemy również pięć broszur edukacyjnych na temat rozwiązań wspierających bioróżnorodność, w tym: miejskich mikrolasów, ogrodu biocenotycznego odpornego na suszę, mikrosiedlisk dla fauny i flory w ogrodzie, mikroekosystemów wspierających bioróżnorodność i retencję do wdrażania na balkonie lub tarasie, zakładania ogrodu w miejscach wilgotnych i zacienionych.
Każda z broszur będzie opisywać konkretne rozwiązania oparte na przyrodzie, przedstawiać korzyści z nimi związane oraz sposób ich realizacji na własnym terenie. Broszury uzupełniają materiały edukacyjne Fundacji Sendzimira i będą udostępniane w zakładce Publikacje na naszej stronie.
Piknik edukacyjny i działania informacyjne
Zaprezentowane na ścieżce rozwiązania wypromujemy wśród mieszkańców Wołomina, w trakcie pikniku edukacyjnego, inaugurującego szkolne podwórko przyjazne dla klimatu. W programie znajdą się różnorodne działania edukacyjne, warsztaty, gry z nagrodami i występy, a także spacery z przewodnikiem po terenie inwestycji.
Wszystkie działania informacyjne, które będziemy realizować w projekcie, mają na celu podnoszenie świadomości społeczeństwa (w szczególności uczniów, nauczycieli i innych mieszkańców Wołomina) na temat możliwych działań przyczyniających się do adaptacji do skutków zmiany klimatu z wykorzystaniem rozwiązań opartych na przyrodzie.
Po realizacji projektu teren ZS nr 3 w Wołominie będzie stanowił doskonałą bazę edukacyjną zarówno dla uczniów i nauczycieli zespołu, jak również innych szkół. Może być celem wycieczek szkolnych i zielonych lekcji o adaptacji do zmiany klimatu dla wszystkich, którzy będą chcieli odwiedzić podwórko przyjazne klimatowi.
Dzięki stworzeniu ścieżki edukacyjnej na terenie szkoły i online wdrożona błękitno-zielona infrastruktura może być wykorzystana do prowadzenia działań edukacyjnych oraz inspirować inne szkoły do realizacji podobnych projektów w celu zwiększania retencji i bioróżnorodności.
Program szkoleniowy dla nauczycieli (maj-październik 2028)
Na koniec projektu przeprowadzimy dwuetapowy program szkoleniowy dla nauczycieli i zarządców szkół z całej Polski, dotyczący edukacji o adaptacji do zmiany klimatu w miastach. Program będzie rozpowszechniał możliwość wykorzystania szkoły demonstracyjnej oraz zwiększał umiejętności prowadzenia działań edukacyjnych z wykorzystaniem rozwiązań opartych na przyrodzie. Będzie on składać się z miesięcznego kursu e-learningowego oraz dwóch różnych warsztatów stacjonarnych (jednodniowego warsztatu skierowanego do nauczycieli i zarządców z Wołomina oraz dwudniowych warsztatów dla nauczycieli z całej Polski).
Wartość projektu: 4 305 139,06 zł
Dofinansowanie z Funduszy Europejskich: 3 388 574,95 zł
Okres realizacji: od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2028 r.
Zdjęcie w nagłówku Tomasz Kaczor.
