Projekt LIFE RIVEREASE to kluczowa inicjatywa mająca na celu wsparcie państw członkowskich Unii Europejskiej we wdrażaniu Ustawy o odbudowie zasobów przyrodniczych (Nature Restoration Law – NRL) oraz w adaptacji terenów rolnych do postępującej zmiany klimatu.
Głównym celem projektu jest promowanie i wdrażanie rozwiązań opartych na przyrodzie (Nature-Based Solutions – NBS), które skutecznie zwiększają retencję wody, poprawiają gospodarkę składnikami odżywczymi oraz wzmacniają bioróżnorodność. W ramach projektu zostaną opracowane innowacyjne narzędzia informatyczne RIVEREASE OPEN i RIVEREASE REAL TIME, które mają na celu optymalizację wdrażania rozwiązań NBS w zlewniach rzecznych. Narzędzia te zostaną przetestowane w dwóch zlewniach demonstracyjnych w Polsce i zreplikowane w czterech zlewniach w Danii i Niemczech.
Chcesz dowiedzieć się więcej? Zapraszamy do udziału w konferencji inaugurującej projekt LIFE Riverease 16 kwietnia 2026 r. online. Zgłoszenia do 14 kwietnia za pośrednictwem formularza rejestracyjnego. Zapraszamy!
Jakie wyzwania staramy się zaadresować?
Projekt LIFE RIVEREASE koncentruje się na trzech głównych zagrożeniach dla rolnictwa, które są nasilone przez antropogeniczną zmianę klimatu:
Susza
Wzrost temperatur, częstsze i dłuższe fale upałów, brak regularnych opadów oraz krótsze okresy zalegania pokrywy śnieżnej prowadzą do narastających problemów z suszą rolniczą. W Europie straty w rolnictwie z powodu suszy sięgają około 9 miliardów EUR rocznie. W Polsce niedobory wody w glebie występują nieprzerwanie od 2013 roku, a susza dotyka nawet 80-90% gmin, z największym zagrożeniem w Polsce centralnej, gdzie zlokalizowane są zlewnie demonstracyjne projektu.
Zanieczyszczenia wód
Intensywne opady prowadzą do erozji gleby i wypłukiwania zanieczyszczeń, zwłaszcza związków biogennych (azotu i fosforu) oraz pestycydów, z gruntów rolnych do wód powierzchniowych i podziemnych. Skutkuje to wyjaławianiem gleb w jednej strony a eutrofizacją i zanieczyszczeniem wód z drugiej, co negatywnie wpływa na rolnictwo, różnorodność biologiczną i zdrowie ludzi. W Polsce, około 91,5% rzek i prawie 100% wód przybrzeżnych ma zły stan chemiczny, głównie z powodu zanieczyszczeń rolniczych.
Spadek bioróżnorodności
Intensyfikacja działalności rolniczej, połączona ze zmianą klimatu i przekształcaniem krajobrazu, prowadzi do degradacji siedlisk i utraty różnorodności biologicznej w ekosystemach lądowych i wodnych. Obserwuje się znaczący spadek liczebności ptaków i motyli na terenach rolnych. W Polsce 58,8% kraju to użytki rolne, a w ciągu ostatnich 200 lat wyginęły 124 gatunki roślin, a 2769 gatunków zwierząt jest zagrożonych.
Co wyróżnia projekt LIFE RIVEREASE?
Projekt wyróżnia się na tle innych podobnych inicjatyw dzięki łączeniu innowacji technologicznych, zarządzania zlewniowego, wykorzystania innowacyjnych rozwiązań opartych na przyrodzie i szerokiego zaangażowania interesariuszy na terenach rolniczych.
Innowacyjne narzędzia IT wspomagające decyzje związane z efektywnym wykorzystaniem NBS będą oparte na podejściu zlewniowym. Uzupełni je praca w interdyscyplinarnym zespole lokalnych interesariuszy – Społecznym zarządzie zlewni, który będzie działał przez cały okres projektu ponad podziałami administracyjnymi.
Jakie są cele i planowane rezultaty projektu RIVEREASE?
Projekt LIFE RIVEREASE ma cztery kluczowe cele, wspierane przez konkretne działania i planowane rezultaty.
Narzędzia wspomagające podejmowanie decyzji
Mamy na celu wspieranie decyzji, które przyczynią się do poprawy retencji krajobrazowej, różnorodności biologicznej i stanu wód poprzez opracowanie skutecznych narzędzi IT do zarządzania gruntami rolnymi w zlewniach.
Ten cel planujemy osiągnąć dzięki stworzeniu dwóch aplikacji:
- RIVEREASE OPEN to bezpłatna, innowacyjna i intuicyjna aplikacja służąca do wstępnej analizy zagrożeń (susza, zanieczyszczenia, spadek bioróżnorodności) i wskazywania optymalnych lokalizacji dla rozwiązań opartych na przyrodzie (NBS) w zlewniach rolniczych. Jej innowacyjność polega na łączeniu analizy na poziomie lokalnym z perspektywą całej zlewni, co pozwala na lepsze zrozumienie interakcji między różnymi elementami krajobrazu;
- RIVEREASE REAL TIME to zaawansowane narzędzie dla profesjonalistów, które będzie integrować dane w czasie rzeczywistym z monitoringu satelitarnego i in situ (np. wilgotność gleby, stężenie biogenów) oraz prognozy meteorologiczne, umożliwiając dynamiczne zarządzanie wdrożonymi rozwiązaniami NBS i optymalizację praktyk rolniczych. Wyróżnia się zdolnością do natychmiastowego wsparcia decyzyjnego w zmiennych warunkach pogodowych, co nie jest powszechne w istniejących aplikacjach.
Oba narzędzia integrują aspekty retencji wody i kontroli zanieczyszczeń, oferując kompleksowe zarządzanie środowiskowe. Planujemy zastosować je w minimum 6 jednolitych częściach wód powierzchniowych (JCWP) w trakcie projektu i w co najmniej 10 kolejnych w ciągu 5 lat po jego zakończeniu, w tym w Polsce, Niemczech i Danii.
Demonstracyjne rozwiązania oparte na przyrodzie w zlewniach rolniczych
Będziemy dążyć do poprawy retencji krajobrazowej, ograniczenia transferu zanieczyszczeń i poprawy różnorodności biologicznej poprzez wdrożenie i prezentację rozwiązań opartych na przyrodzie (NBS) w zlewniach demonstracyjnych, które będą służyć adaptacji do zmiany klimatu. Sześć grup rozwiązań NBS będzie obejmowało zmiany systemów melioracyjnych, tworzenie śródpolnych oczek wodnych, rozwój zadrzewień i miedz śródpolnych, wdrażanie barier dla rozpowszechniania się azotu (ściany denitryfikacyjne, płyty obornikowe), wdrażanie technologii zatrzymywania i odzysku fosforu oraz rozwiązania nietechniczne (np. promocja Nature Restoration Law i Ekoschematów).
W efekcie planujemy:
- zwiększyć retencję wody na gruntach rolnych o 1215 m³ podczas pojedynczego opadu (do 3085 m³ w ciągu 5 lat po projekcie),
- zwiększyć powierzchnię obszarów odpornych na suszę o około 33 ha (do około 42 ha w ciągu 5 lat),
- odzyskać 1286 kg fosforu w trakcie projektu,
- zapewnić redukcję stężenia azotu w wodach gruntowych o 70%,
- stworzyć 46 nowych siedlisk dla flory i fauny (do 146 w ciągu 5 lat).
Renaturyzacja rzek
Mamy na celu również poprawę stanu ekologicznego rzek odbierających zanieczyszczenia z gruntów rolnych. Osiągniemy ją dzięki renaturyzacji odcinków rzek Ner i Pisia w Polsce (łącznie 1000 m w trakcie projektu i kolejny 1000 m w ciągu 5 lat po nim).
W efekcie planujemy:
- poprawę stanu morfologicznego renaturyzowanych cieków o 30% (do 60% w ciągu 5 lat),
- zwiększenie retencji korytowej i dolinnej o 20% (do 30% w ciągu 5 lat),
- wydłużenie czasu przepływu wody w okresach bezopadowych o 20% (do 30% w ciągu 5 lat).
Działania edukacyjne i rozpowszechniające
Wreszcie zakładamy replikację opracowanych rozwiązań i budowanie kompetencji interesariuszy w zakresie adaptacji gruntów rolnych do zmiany klimatu. Planujemy:
- utworzenie edukacyjnego parku demonstracyjnego w zlewni rzeki Ner,
- zorganizowanie 12 działań edukacyjnych dla lokalnych społeczności z gmin objętych projektem (łącznie o zasięgu 660 osób),
- zorganizowanie 7 szkoleń dla szerszego grona odbiorców (minimum 930 osób)
- opracowanie różnorodnych materiałów edukacyjnych w języku polskim i angielskim,
- dotrzeć z informacją o projekcie do 20 000 osób w trakcie projektu i do kolejnych 10 000 w ciągu 5 lat po jego zakończeniu.
Poznajcie instytucje partnerskie zaangażowane w Projekt LIFE RIVEREASE
W skład konsorcjum wchodzi dziewięć podmiotów z Polski, Niemiec i Danii, reprezentujących sektor publiczny (gminy), prywatny (firmy doradcze i technologiczne), pozarządowy (fundacja) i naukowy (uniwersytet):
Gmina Poddębice – lider projektu, odpowiedzialny za całościową koordynację, zarządzanie finansowe i raportowanie. Będzie w szczególności odpowiedzialny za stworzenie platformy internetowej LIFE RIVEREASE oraz realizację na swoim terenie edukacyjnego parku demonstracyjnego.
Gmina Wartkowice – partner projektu aktywnie angażujący lokalne społeczności i instytucje we wszystkie działania, zaangażowany w opracowanie ponadlokalnej strategii dla zlewni rzeki Ner, integrującej działania ekologiczne, gospodarcze i przestrzenne.
Gmina Zadzim – partner projektu, zaangażowany przede wszystkim w dialog z interesariuszami na poziomie lokalnym oraz opracowanie ponadlokalnej strategii dla zlewni rzeki Ner.
Uniwersytet Łódzki – partner projektu, który wnosi ekspercką wiedzę naukową z dziedziny ekohydrologii i ochrony środowiska, kluczową dla analizy jakości wód, parametrów ekohydrologicznych i efektywności monitoringu. Jest odpowiedzialny za rozwój innowacyjnych technologii retencji i odzysku fosforu oraz redukcji azotu. Będzie koordynował opracowywanie planów zarządzania zlewniami oraz raportu After-LIFE Plan.
FPP Enviro Sp. z o.o. – partner projektu, który wnosi kompetencje w zakresie wdrażania rozwiązań błękitno-zielonej infrastruktury. Będzie koordynował opracowywanie, programowanie, testowanie i weryfikację aplikacji RIVEREASE OPEN i RIVEREASE REAL TIME. Odpowiada także za wykonanie dokumentacji projektowej i wdrożenie rozwiązań NBS, oraz za opracowanie strategii komercjalizacji aplikacji RIVEREASE REAL TIME i raportu Laika.
Fundacja Sendzimira – partner projektu z sektora pozarządowego, który będzie odpowiedzialny za koordynację działań komunikacyjnych i promocyjnych projektu, w tym zaangażowanie społeczności lokalnych i tworzenie materiałów edukacyjnych. Fundacja wnosi do projektu swoje wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu angażującej i praktycznej edukacji z zakresu m.in ochrony bioróżnorodności i adaptacji do zmiany klimatu z wykorzystaniem NBS.
Ingenieurgesellschaft Prof. Dr. Sieker mbH (IPS – Niemcy) – partner projektu, który dostarcza zaawansowaną wiedzę i rozwiązania w zakresie zarządzania zasobami wodnymi, w tym modelowania hydrologicznego. Będzie zaangażowany w opracowanie bazy danych wejściowych dla aplikacji RIVEREASE REAL TIME i będzie wspierać integrację modeli hydrologicznych.
Amphi International APS (Dania) – partner projektu, który wnosi specjalistyczną wiedzę z zakresu ochrony środowiska i bioróżnorodności, zwłaszcza w tworzeniu i odtwarzaniu siedlisk słodkowodnych (śródpolnych oczek wodnych).
KLAR Forsyning (Dania) – partner projektu z doświadczeniem w adaptacji do zmiany klimatu, zarządzaniu wodami opadowymi i planowaniu rozwiązań przeciwpowodziowych. Wspiera rozwój innowacyjnych technologii odzysku fosforu, w tym systemu SCL.
Dzięki synergii kompetencji i doświadczeń wszystkich partnerów, projekt LIFE RIVEREASE ma potencjał, aby wypracować skalowalne i efektywne rozwiązania dla rolnictwa i zarządzania wodami, które będą miały trwały pozytywny wpływ na środowisko naturalne w Europie.
Kontakt ws. projektu
Koordynator projektu Grzegorz Plewiński: g.plewinski@poddebice.pl
Kontakt w Fundacji Sendzimira: magdalena.niezabitowska-krogulec@sendzimir.org.pl
Projekt LIFE RIVEREASE jest współfinansowany ze środków Programu LIFE – unijnego funduszu na rzecz środowiska, klimatu i energii, który wspiera najbardziej ambitne i innowacyjne inicjatywy ekologiczne w Europie oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Wyrażone poglądy i opinie w tym dokumencie są jednak wyłącznie poglądami autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Unii Europejskiej, CINEA lub NFOŚiGW. Ani Unia Europejska, ani organ przyznający pomoc nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności.
Zdjęcie w nagłówku Michal Jarmoluk z Pixabay
