Czy standardowy plac zabaw to jedyna opcja na zagospodarowanie terenu przy szkole? Jak powinien on wyglądać, by dzieci i młodzież mogły atrakcyjnie spędzać czas w trakcie przerw? A może taki teren mógłby też służyć do prowadzenia lekcji? Jakie pomysły na zmiany mają sami uczniowie? Zobaczcie jak przebiegały prace warsztatowe oraz konsultacje projektu inwestycji, którą będziemy realizować w Zespole Szkół nr 3 w Wołominie!
Dlaczego wprowadzamy zmiany?
Placówka, w której prowadzimy projekt Szkoła przyjazna klimatowi 2.0 ma duży teren zieleni, jednak ma on charakter monokulturowy. Wyschnięta nieprzepuszczalna gleba i ukształtowanie terenu powodują zalewanie sal podczas nawalnych deszczy. Występują też fragmentaryczne susze i wyspy ciepła, a budynek szkoły nagrzewa się do bardzo wysokich temperatur, co utrudnia prowadzenie lekcji.
Innym wyzwaniem jest sposób użytkowania tej przestrzeni. Na terenie, który obejmiemy zmianami pojedyncze elementy placu zabaw, z których podczas przerw i świetlicy korzystają klasy I-III są mocno zużyte. Natomiast uczniowie starszych klas szkoły podstawowej oraz liceum w ogóle nie korzystają z tego terenu zieleni
Chcemy zmienić tę sytuację więc wprowadzimy na terenie szkoły różnorodną zieleń, rozwiązania retencyjne oraz takie, które zwiększają bioróżnorodność. Dzięki temu szkoła będzie bardziej odporna na zmianę klimatu, a przebywanie na jej terenie po prostu dużo przyjemniejsze.
Pojawią się również siedziska i elementy do zabawy z drewna i wikliny, a istniejący taras zacienią drzewa i pergole porośnięte pnączami. Dzięki tym zmianom powstanie zielona przestrzeń do odpoczynku, zabawy i prowadzenia lekcji na świeżym powietrzu dla wszystkich uczniów.
Czy uczniom i nauczycielom potrzebny jest kontakt z przyrodą?
Kontakt z przyrodą jest bardzo ważny dla rozwoju i dobrego samopoczucia całej społeczności szkolnej. Dzieci, które spędzają czas w naturalnym otoczeniu są lepiej rozwinięte ruchowo, bardziej skoncentrowane na zadaniach, dobrze przyswajają wiedzę, łatwiej nawiązują kontakty, są bardziej empatyczne i otwarte.
By jednak chciały wyjść z budynku, przestrzeń wokół szkoły musi być jak najlepiej dopasowana do ich potrzeb. Aby to osiągnąć już na etapie projektowania zaprosiliśmy społeczność szkolną do konsultacji planowanych zmian.
Istniejące drzewa tworzą zacienione miejsca, w których dzieci szukają schronienia przed słońcem i przestrzeni do zabaw. Fot. Tomasz Kaczor
O potrzeby zapytaliśmy uczniów i uczennice
Zanim zaprosiliśmy społeczność szkolną do podzielenia się z nami swoimi potrzebami i tym co sądzą otoczeniu szkoły, wprowadziliśmy ją w tematykę projektu. Rozpoczęliśmy od działań dla nauczycieli (więcej możecie przeczytać w artykule). Z grona pedagogicznego i uczniów wyłoniliśmy też ambasadorów projektu, którzy zrekrutowali uczestników warsztatów projektowania partycypacyjnego.
21 i 22 kwietnia 2026 r. spotkaliśmy się z uczestnikami i pracowaliśmy w podziale na trzy grupy wiekowe – klasy młodsze i klasy starsze szkoły podstawowej oraz liceum. Chcieliśmy sprawdzić, jakie potrzeby i pomysły mają poszczególne grupy uczniów i uczennic. W swoim gronie uczniowie czuli się też komfortowo, co sprzyjało kreatywności i dobrej atmosferze.
Z każdą grupą przeprowadziliśmy spacer badawczy, by sprawdzić jak teraz korzysta z tego terenu. Następnie zaprezentowaliśmy założenia inwestycji – jej cel i proponowane przez projektantów rozwiązania. A w kolejnym kroku uczestnicy warsztatów porównali założenia projektu z potrzebami zebranymi w czasie spaceru.
Wszystkie klasy powinny móc korzystać z terenu zieleni!
Wszyscy uczniowie zwrócili uwagę, że obecnie z terenu otaczającego szkołę korzystają wyłącznie klasy najmłodsze (I-III), a powinien być to teren dla wszystkich. Tymczasem uczniowie starszych klas i liceum również bardzo chcą wychodzić z budynku i przebywać wśród zieleni w trakcie dnia szkolnego.
Najmłodsi uczestnicy warsztatów natomiast chętnie dzielili się swoimi doświadczeniami związanymi z obecnym funkcjonowaniem tego terenu. Okazało się, że korzystają z niego w sposób swobodny, szukają miejsc zacienionych, które pozwalają na zabawę w grupie. Z istniejących huśtawek i innych urządzeń zabawowych korzystają sporadycznie i nie są im niezbędne do dobrej zabawy. Zwrócili też uwagę na potrzebę stworzenia plenerowych sal i miejsc dla klas starszych.
Niezwykle ważna okazała się też istniejąca górka, z której korzystają zarówno latem jak i zimą. Spowodowało to sporą rewolucję w naszej wyjściowej koncepcji zagospodarowanie tego terenu i konieczność przesunięcia wielu rozwiązań. Utwierdziło nas to w przekonaniu jak ważna w projektowaniu jest dogłębna diagnoza potrzeb użytkowników i ich udział w projektowaniu!
Jakie pomysły zebraliśmy od zaangażowanych uczniów?
W kolejnym kroku uczestnicy warsztatów pracowali nad pomysłami i dopracowaniem wybranych elementów przestrzeni. Klasy najmłodsze zajmowały się miejscem do zabaw w przyrodzie i propozycjami alternatywnych rozwiązań dla tradycyjnych urządzeń zabawowych. Wśród pomysłów maluchów dominowały elementy z wikliny, tory przeszkód, pieńki (w tym z namalowanymi zwierzętami lub z grą w kółko i krzyżyk, z kamykami lub szyszkami zamiast pionków), ścieżki sensoryczne a także schronienia dla zwierząt do obserwacji.
Klasy starsze szkoły podstawowej projektowały miejsca do nauki i grządki. Zależy im przede wszystkim na własnej strefie dla młodzieży i zadaszeniu tarasu. Wśród pomysłów pojawiły się również miejsce do malowania obrazów i czytania, ławki śniadaniowe i do rozmów, miejsca odpoczynku. W biblioteczce ogrodnika chcieliby szafkę z narzędziami ogrodniczymi.
Uczniowie liceum projektowali siedziska w wyznaczonej dla siebie osobnej strefie. Podobnie jak starsze klasy szkoły podstawowej chcieliby ławki do relaksu i jedzenia śniadań. Od licealistów zebraliśmy też wstępne pomysły na mural 3D, który powstanie na ścianie szkoły.
Wszystkie grupy chciały więcej zieleni, nowych nasadzeń, w tym dużo drzew i krzewów.
Zaproponowane rozwiązania skonsultowaliśmy z całą społecznością szkolną
Wypracowane podczas warsztatów pomysły projektantki z pracowni MS Design – Pracownia Projektowa oraz Deer Garden Naturalnie uwzględniły przy opracowaniu dwóch wariantów projektu. Jednego z miękkimi liniami, zaokrągleniami i obłymi formami, drugiego bardziej kanciastego, przypominającego Minecrafta.
Przygotowane warianty skonsultowaliśmy z całą społecznością szkolną. Plansze z różnymi wariantami oraz propozycjami wybranych rozwiązań umieściliśmy na terenie szkoły. Uwagi i opinie zbieraliśmy również za pośrednictwem formularza online.
W konsultacjach wzięły udział wszystkie klasy szkoły podstawowej i liceum, a także nauczyciele, rodzice oraz opiekunowie dzieci. Łącznie ankietę wypełniło 329 osób. Użytkownicy zdecydowaną większością głosów wybrali wariant z miękkimi liniami, zaokrągleniami i obłymi formami.
Nadszedł czas na prototypowanie
Nie wszystko, co podoba nam się na papierze sprawdzi się w przestrzeni dlatego przed przystąpieniem do projektowania warto sprawdzić wybrane rozwiązania prototypując je w terenie.
Przekonali się o tym uczniowie liceum, protypując ławki retencjonujące wodę. Rozwiązanie w kształcie sześciokąta, które już na warsztatach spodobało się uczniom i zyskało więcej głosów w ankiecie, okazało się niefunkcjonalne.
Po sprawdzeniu jak korzysta się z formy prostokątnej i w kształcie sześciokąta zadecydowali, że dużo lepiej sprawdzą się prostokątne ławki. Ustalili ich ostateczny kształt i ustawienie, które będzie sprzyjać integracji i dyskusji w grupach.
Prototypowanie było ostatnim etapem konsultacji. Zrealizowaliśmy je w trzech grupach, podczas drugiej części warsztatów projektowych, 22 czerwca 2026 r.
Uczniów szkoły podstawowej tym razem podzieliliśmy na dwie grupy, łącząc klasy starsze i młodsze. Dzięki temu mogli oni wspólnie zdecydować o ostatecznym kształcie pokoju upraw i usytuowaniu boiska, które w przyszłości będą wspólnie użytkować.
Uczniowie przedyskutowali atrakcyjność poszczególnych form, zweryfikowali elementy, które mogą sobie nawzajem przeszkadzać oraz zaplanowali wielkość i formę poszczególnych rozwiązań.
Podczas warsztatów zaprezentowaliśmy również wyniki przeprowadzonych konsultacji online, omówiliśmy na forum wszelkie wątpliwości i odpowiadaliśmy na pytania uczniów.
Pracę nad projektem wykonawczym czas zacząć
Zebraliśmy bardzo dużo, świetnych pomysłów. Niektóre, jak fontanny, rzeczki czy tradycyjny plac zabaw, nie są możliwe do realizacji. Jednak pozostałe preferencje, sugestie i wnioski z warsztatów na pewno wykorzystamy pracując nad ostatecznym projektem wykonawczym. Oprzemy go na wariancie naturalnym, z miękkimi liniami, ale uwzględnimy w nim również wybrane elementy drugiego wariantu, by teren jak najlepiej służył użytkownikom.
Jesteśmy przekonani, że przy szkole powstanie przyjazny klimatowi ogród doświadczeń, który będzie mógł służyć wszystkim uczniom. Pobudzać ich kreatywność, rozwój ruchowy i społeczny.
Podsumowujemy prototypowanie w grupach i zbieramy ostatnie uwagi i wnioski do projektu.
Zdjęcie w nagłówku: Tomasz Kaczor
