W styczniu 2024 r. rozpoczęliśmy czteroletni projekt w ramach programu Unii Europejskiej Horyzont Europa. Projekt dotyczy zwiększania efektywności budynków historycznych. Ma komponent zarówno badawczy (opracowanie rozwiązań w zakresie doboru materiałów i technologii), jak i wdrożeniowy (testowanie tych rozwiązań w budynkach w Krakowie, Kordobie, Edynburgu i Linköping).
W konsorcjum projektu znalazły się więc jednostki badawcze, a także zarządcy budynków w tych czterech miastach oraz międzynarodowe organizacje działające na rzecz zachowania dziedzictwa kulturalnego.
Zapraszamy na stronę projektu,
gdzie znajdziecie rozbudowaną bazę wiedzy
i zaproszenia na wydarzenia edukacyjne!
Na jakie wyzwania odpowiada projekt FuturHist?
Głęboka termomodernizacja budynków historycznych umożliwia znaczne ograniczanie emisji gazów cieplarnianych oraz poprawę komfortu i dobrego samopoczucia użytkowników tych obiektów. Rozwój zasobu budynków historycznych na przestrzeni lat skutkuje szerokim wachlarzem wykorzystywanych technik i materiałów budowlanych, a co za tym idzie, dużymi różnicami w ocenie ich wartości oraz zabytkowej rangi. Oznacza to, że renowację każdego budynku należy dokładnie przemyśleć, a rozwiązania zaprojektować indywidualnie, co wiąże się z wyższymi kosztami i dłuższym procesem planowania. Jak dotąd skutkowało to niskim wskaźnikiem renowacji budynków historycznych i płytkimi interwencjami.
Efektywność energetyczna budynków jest jednym z filarów obecnej polityki Komisji Europejskiej. Wspiera ona również transformację zasobu budynków historycznych w kierunku czystej energii (więcej o obszarach działania Komisji Europejskiej w tym temacie można przeczytać tutaj).
Cele projektu
Celem projektu FuturHist jest opracowanie wystandaryzowanych zestawów interwencji dla różnych typów budynków, które będą możliwe do replikowania. Ma to prowadzić do:
- zwiększenia skali głębokiej renowacji budynków historycznych w Europie;
- ich dekarbonizacji poprzez rozwój zrównoważonych systemów ogrzewania, wentylacji i chłodzenia;
- zmniejszenia zapotrzebowania budynków historycznych na energię o min. 60%, przy zachowaniu ich wartości historycznych i kulturowych.
Opracowanie wachlarza rozwiązań dla budynków historycznych, które przyspieszą ich transformację w kierunku czystej energii, wymaga spojrzenia w szerszym kontekście, poza granice konkretnych budynków. Typologie budynków zaproponowane w projekcie nie będą opierać się więc wyłącznie na takich aspektach jak materiały budowlane, geometria czy przeznaczenie budynku. Wezmą pod uwagę także jego otoczenie, tj. podwórko, ulicę i sąsiedztwo. Takie podejście umożliwi zbadanie i utorowanie drogi w kierunku szerszego wykorzystania OZE w budynkach historycznych oraz dekarbonizacji systemów grzewczych i chłodzenia.
Celem projektu jest także:
- rozwój zrównoważonych systemów izolacji wewnętrznej, które opierają się na materiałach naturalnych, o niskim śladzie węglowym i łatwej aplikacji oraz zmniejszają ilość odpadów budowlanych i znacznie poprawiają komfort użytkowników tych budynków;
- badanie i rozszerzanie zastosowania dla zewnętrznych tynków izolacyjnych, które wykorzystują właściwości tradycyjnych materiałów, by zwiększyć opłacalność interwencji i zminimalizować potrzebę konserwacji w przyszłości;
- rozwój rozwiązań w zakresie konserwacji, naprawy i modernizacji stolarki okiennej, w celu poprawy jej wydajności energetycznej i dostosowania do współczesnych standardów życia, przy jednoczesnej redukcji zużycia zasobów i generowania odpadów.
Budynki demonstracyjne
Pierwszy etap projektu ma charakterze badawczy. W tym czasie jednostki naukowe wchodzące w skład konsorcjum opracują typy budynków wraz z rekomendacjami możliwych do zastosowania rozwiązań. Ważnym elementem projektu jest ich testowanie w budynkach historycznych w Szwecji, Polsce, Wielkiej Brytanii (Szkocji) i Hiszpanii. Różnorodność lokalizacji obejmuje aż 4 z 5 stref klimatycznych w Europie, określonych przez SRI (Smart Readiness Indicator – wspólny unijny system oceny gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci). W budynkach demonstracyjnych testowane będą następujące rozwiązania wypracowane w ramach projektu:
- narzędziownik dla inwestora usprawniający planowanie renowacji krok po kroku;
- zestaw rozwiązań technicznych;
- model współpracy przy renowacji budynków z lokalnymi interesariuszami.
Kamienica w Krakowie z pierwszej połowy XIX w.
Kamienica w zwartej zabudowie mieści się na obrzeżach historycznego centrum Krakowa, przy ul. Kościuszki 18 i jest zarządzana przez Zarząd Budynków Komunalnych. Podobnie jak 83,43% budynków historycznych w Polsce, kamienica jest podpiwniczona, ze ścianami z litej cegły i z oknami skrzynkowymi. W ramach projektu FuturHist w kamienicy przetestujemy następujące rozwiązania:
- izolacja ścian zewnętrznych,
- docieplenie od wewnątrz,
- wprowadzenie wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła,
- wdrożenie inteligentnego systemu zarządzania energią,
- możliwości wykorzystania energii odnawialnej.
Budynek wielorodzinny z XVII w. centrum historycznym Kordoby (Hiszpania)
Budynek z 1683 r., wpisany na listę zabytków w 1981 r. był poddany pracom renowacyjnym w latach 1986-2001. Elewacja budynku jest objęta najwyższą formą ochrony konserwatorskiej. Budynek składa się z 8 mieszkań rozmieszczonych na 4 kondygnacjach. Konstrukcja budynku opiera się na murowanych ścianach nośnych oraz ścianach z litej cegły. Dach wykonany jest w konstrukcji drewnianej, pokryty częściowo dachówką arabską. Testowane w ramach FuturHist rozwiązania będą skupiały się na:
- poprawie komfortu i warunków życia mieszkańców (zarówno latem, jak i zimą),
- minimalizowaniu całkowitego zużycia energii pierwotnej,
- walce z ubóstwem energetycznym,
- ociepleniu zabytkowej elewacji od wewnątrz,
- renowacji drzwi balkonowych,
- wprowadzeniu efektywnych systemów grzewczych oraz chłodzenia.
Budynki mieszkalne w szkockim Edynburgu (Wielka Brytania)
Do udziału w projekcie Edynburg wytypował dwie kamienice. Pierwsza to neoklasycystyczny tradycyjny budynek z drugiej połowy XVIII w., w stylu georgiańskim, typowy dla Nowego Miasta w Edynburgu. Drugi budynek jest przykładem charakterystycznej dla Starego Miasta, jak i całej Szkocji, konstrukcji opartej na ścianach z kamienia. W pierwszej kamienicy modernizacji energetycznej zostaną poddane okna, tradycyjne dla stylu georgiańskiego. Zostaną wyposażone w dodatkowe wewnętrzne przeszklenie w celu zmniejszenia strat ciepła. W drugim budynku zostaną przetestowane tynki wapienne.
Budynek diecezji w Linköping (Szwecja)
Ostatni testowy budynek ma odmienną od pozostałych funkcję. Jest siedzibą diecezji i znajduje się w sercu centrum historycznego miasta. Główny budynek pochodzi z 1830 r. i przypomina wiele innych budynków powstałych w tym okresie w Szwecji, pełniących funkcje administracyjne bądź wojskowe. FuturHist przyczyni się do lepszego zarządzania systemami ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji w podobnych obiektach, by zwiększyć komfort użytkowania tych budynków w połączeniu z optymalizacją kosztów i poszanowaniem ich wartości zabytkowej.
Rola Fundacji Sendzimira w projekcie
Fundacja Sendzimira jest liderem pakietu roboczego Rozpowszechnianie, komunikacja i budowanie kompetencji. W projekcie odpowiadamy więc za działania komunikacyjne zaprojektowane tak, by dotrzeć do jak największej liczby odbiorców: praktyków, decydentów, przedstawicieli sektora budowlanego, zarządców i użytkowników budynków oraz badaczy. Opowiadamy także za współtworzenie materiałów edukacyjnych oraz szkoleniowych.
Od kwietnia do września 2006 zrealizujemy dwuetapowy program edukacyjny FuturHist Retrofit Academy – półtoramiesięczny kurs e-learningowy oraz 7-dniową szkołę letnią w Krakowie.
Zgłoszenia do udziału w programie przyjmujemy do 18.04.2026!
Naszą rolą jest także wspieranie konsorcjum wiedzą ekspercką, którą wypracowaliśmy w trakcie projektu Mitygacja zmian klimatu w budynkach zabytkowych w latach 2020-2022. W ramach tego projektu powstał poradnik Rewaloryzacja i modernizacja budynków historycznych w dobie kryzysu klimatycznego dostępny w wersji polskiej i angielskiej.
Zespół projektu w Fundacji tworzą Karolina Maliszewska, Anna Wiktorowska, Tomasz Jeleński oraz Agnieszka Czachowska.
Konsorcjum projektu
Koordynator projektu: Eurac Research, Włochy
Liderzy pakietów roboczych:
- Uppsala University, Szwecja
- University of Innsbruck, Austria
- Erik Arkitekter, Dania
- Edinburgh World Heritage, Wielka Brytania
- Fundacja Sendzimira, Polska
Koordynatorzy budynków demonstracyjnych:
- Agencia de la Vivienda y Rehabilitación de Andalucía, Hiszpania
- Miasto Kraków, Polska
- Svenska Kyrkan, Szwecja
Partnerzy projektu:
- White Arkitekter, Szwecja
- Politechnika Krakowska, Polska
- Aalborg University, Dania
- ICOMOS International, Francja
- University of Strathclyde, Wielka Brytania
- Natürlich Bauen, Austria
- Calchera San Giorgio, Włochy
- Holzmanufaktur, Niemcy,
- INTBAU, Wielka Brytania
Projekt współfinansowany przez Unię Europejską. Wyrażone poglądy i opinie są jednak wyłącznie poglądami autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska. Ani Unia Europejska, ani jednostka przyznająca grant nie mogą ponosić za nie odpowiedzialności.
Projekt otrzymał dofinansowanie w ramach programu Unii Europejskiej Horyzont Europa Climate, Energy and Mobility.
Projekt potrwa od stycznia 2024 r. do grudnia 2027 r.
Zdjęcie nagłówkowe: Alex Quezada on Unsplash
