Usługi ekosystemów dla zrównoważonego rozwoju miast

Przeczytaj prospekt projektu

Wprowadzenie

Projekt miał charakter pilotażowy, przyczynił się do wypracowania modelowych praktyk wykorzystania usług ekosystemów na rzecz zrównoważonego rozwoju miast oraz ich popularyzacji.

Już ponad połowa ludzkości żyje w miastach, a reszta jest w rosnącym stopniu zależna od ich ekonomicznego, społecznego, politycznego i środowiskowego kapitału. Z jednej strony miasta powodują wiele zagrożeń dla zrównoważonego rozwoju. Z drugiej oferują wiele społecznych i ekonomicznych korzyści, a wraz z ekologicznymi ulepszeniami stają się pożądanych miejscem zamieszkania.

Ekosystemy pełnią szereg potrzebnych i żywotnych funkcji z punktu widzenia cywilizacji, również w środowisku zurbanizowanym. Jednak ze względu na powszechny brak świadomości na temat ich znaczenia i związanej z tym wartości ekonomicznej, ekosystemy w miastach są coraz bardziej zaniedbane. Niekorzystne zmiany urbanistyczne i gospodarcze powodują ich  degradację i utratę możliwości pełnienia przez nie swoich funkcji. To z kolei powoduje straty finansowe oraz pogarszanie się jakości życia w miastach.

Problemy ekosystemów miejskich w Polsce  pokazują, że władze miast nie zdają sobie sprawy z wartości dostarczanych przez nie usług. W krajach bardziej rozwiniętych coraz częstszą praktyką jest wycena wartości usług ekosystemów miejskich i uwzględnianie jej wyników przy podejmowaniu decyzji dotyczących rozwoju miast. Przykładami korzyści, które można osiągnąć dzięki świadomemu wykorzystaniu usług ekosystemów miejskich, mogą być: retencja wody i poprawa mikroklimatu, zmniejszone nakłady na oczyszczanie ścieków, cień i ochrona przed wiatrem, możliwość rekreacji, poprawa samopoczucia i efektywności pracy, brak konieczności budowy drogich systemów chroniących przed hałasem komunikacyjnym dzięki istnieniu pasów zieleni itp.

Cele projektu

Głównym celem projektu jest poprawa zarządzania miastami i firmami w Polsce. W szczególności uwzględnione zostanie włączanie do codziennej praktyki planistycznej i procesów podejmowania decyzji w tych organizacjach zasad i narzędzi zrównoważonego rozwoju, w tym najnowszych osiągnięć z dziedziny ekologii i ekonomii. Wiązać się z tym będzie również optymalizacja wydatkowania środków na infrastrukturę i zapobieganie drogim, „niezrównoważonym” inwestycjom, wywierającym długotrwałe niekorzystne skutki na środowisko, społeczeństwo i gospodarkę.

Cele szczegółowe to:

  • Upowszechnienie stosowania wyceny usług ekosystemów w planowaniu zrównoważonego rozwoju miast i firm;
  • Tworzenie sieci specjalistów–praktyków zrównoważonego rozwoju lokalnego
    i zrównoważonego rozwoju organizacji.

W projekcie zaplanowano szereg różnorodnych, powiązanych ze sobą, wzajemnie wzmacniających się działań, co widać na mapie projektu. Działania te zostały zaplanowane w sposób zapewniający efektywne włączenie w projekt szerokiej grupy interesariuszy, zarówno na poziomie lokalnym – miasta Łodzi, jak również ogólnopolskim i międzynarodowym.

Zrealizowane działania:

  1. Badania oraz analizy dotyczące barier dla przetrwania drzew w miastach.
  2. Dwie edycje szkolenia e-learningowego w języku angielskim „Wprowadzenie do zrównoważonego rozwoju i wyceny usług ekosystemów” (wiosna 2011 i 2012)
    Szkolenia skierowane są do uczestników z Europy Środkowo-Wschodniej i państw basenu Morza Bałtyckiego, a ich celem jest zwiększenie ich wiedzy z zakresu podstaw zrównoważonego rozwoju i znaczenia usług ekosystemów oraz wzrost umiejętności wdrażania poznanych zasad w praktyce firm i społeczności miejskich.
  3. Dwie edycje Akademii Letniej „Wyzwania zrównoważonego rozwoju w Polsce”
    (3–23 lipca 2011, Łódź; 1–21 lipca 2012, Sopot)
    Każda edycja stanowi trzytygodniowe intensywne szkolenie w języku angielskim z praktycznego wdrażania zasad zrównoważonego rozwoju w biznesie i społecznościach lokalnych. Program w stosunku do lat ubiegłych został poszerzony o wykorzystanie narzędzi wyceny usług ekosystemów w zarządzaniu zrównoważonym rozwojem lokalnym miast oraz biznesem. 
  4. Warsztat edukacyjno-partycypacyjny „Jakie są możliwe rozwiązania problemu zanikających drzew w miastach?”
    Działanie to ma na celu przedstawienie szerszej grupie interesariuszy w Łodzi wyników badań oraz analiz, w celu przeprowadzenia ustrukturyzowanej dyskusji nad problemem zanikających drzew w miastach. Organizacja spotkania w różnorodnej grupie interesariuszy, których różnią potrzeby, cele i wartości, może pozwolić na różnorodne i wielostronne spojrzenie na analizowany problem. Wyniki dyskusji będą stanowiły istotny wkład do opracowania poradnika dla władz samorządowych.
  5. Międzynarodowe seminarium naukowe poświęcone różnym perspektywom wartości usług ekosystemów w miastach (15–16 lipca 2011, Łódź)
    W dwudniowym seminarium wezmą udział wybitni naukowcy z kraju i zagranicy, którzy zajmują się tą tematyką w sferze badań.
  6. Poradnik dla władz lokalnych w miastach „Przyroda w mieście – dlaczego jest ważna i jak zadbać o jej przetrwanie?” (publikacja luty 2012)
    Publikacja będzie uwzględniała dotychczasowe dobre praktyki w tym zakresie z Polski i zagranicy. Zostanie opracowana pod redakcją naukową dr Jakuba Kronenberga oraz dr Tomasza Bergiera, na podstawie artykułów wypracowanych na seminarium, na bazie przeprowadzonych analiz oraz w oparciu o dodatkowe teksty zaproszonych ekspertów.
  7. Publikacja polskiej wersji językowej poradnika TEEB dla decydentów na poziomie lokalnym i regionalnym (luty 2012)
    Projekt TEEB (The Economics of Ecosystems and Biodiversity) realizowany jest od roku 2007, afiliowany przy UNEP i finansowany przez UE oraz rządy Niemiec, Wielkiej Brytanii, Holandii, Norwegii, Szwecji i Japonii. To największy realizowany w ostatnich latach projekt, którego celem jest określenie znaczenia i wycena usług ekosystemów w skali globalnej. Jego zadaniem jest wskazanie na zależność gospodarki od usług ekosystemów. Jednym z jego efektów są praktyczne poradniki syntetyzujące najważniejsze informacje i zwracające uwagę na praktyczną stronę realizacji omawianych strategii.

 

Projekt realizowany był przez FUNDACJĘ SENDZIMIRA w partnerstwie z:

Uniwersytetem Lipskim, Niemcy

Uniwersytetem Łódzkim

Europejskim Regionalnym Centrum Ekohydrologii pod auspicjami UNESCO, Łódź

Centrum Fraunhofera dla Europy Środkowo-Wschodniej MOEZ, Lipsk, Niemcy

Uniwersytetem Humboldta, Wydział Ekologii Krajobrazu, Berlin, Niemcy

Baltic University Programme, Uppsala, Szwecja

Akademią Górniczo-Hutniczą, Kraków

Instytutem Oceanologii PAN, Sopot

 

Projekt został objęty patronatem:

Głównego Konserwatora Przyrody, Wiceministra Środowiska Janusza Zaleskiego

ICLEI - Local Governments for Sustainability

Unii Metropolii Polskich

Prezydenta Łodzi

Marszałka Województwa Łódzkiego

 

Projekt Usługi ekosystemów dla zrównoważonego rozwoju miast dofinansowany był ze środków: